METİN BANLI – BATMAN’IN ÖNEMLİ AŞİRETLERİNDEN: ALİKAN AŞİRETİ

(KONUK YAZAR)

ALİKAN KÖYLERİ

01.Alaca (Derahemzo)
02.Asmadere (Hopê)
03.Başlamış (Züxır)
04.Çevrimova (Barısıl)
05.Dağyolu (Şıhe)
06.Değirmenüstü (Ezkajor)
07.Demirdöven (Gündık)
08.Gedikli (Memıka)
09.Güven (Sixura)
10.Hanlı (Xanık)
11.Ilıca (Germık)
12.İncirli (Hıjirok)
13.İncegedik (Cımeata)
14.Işıkveren (Dusadek)
15.Kela Tahıro
16.Kesiktaş (Sıne)
17.Kışlacık (Zevıkaxaço)
18.Kıyımlı (Malebınıye)
19.Kumçay (Silexer)
20.Kumgeçit (Duşa)
21.Kumrulu (Kumaro)
22.Kütüklü (Gıreçelo)
23.Meydancık (Bazivan)
24.Pompalı (Pompa)
25.Samanlı (Ezkaxawar)
26.Tepecik (Eynkerm)
27.Yakacık (Mızareş)
28.Yakıtlı (Zeva Elıka)
29.Yalınkavak (Bağımz)
30.Yavuz (Betro)
31.Yazıhan (Mezırk)
32.Yeşilova (Derdivin)
33.Yeniköy (Kelpiço)
34.Yontukyazı (Cınesker)

Alikanlılar özellikle Batman’ın merkezinde ve Beşiri ilçesinde yoğun bir nüfusa sahiptir.

Göçlerle birlikte Diyarbakır, Mersin, Adana, İzmir, İstanbul gibi büyük şehirlerde de önemli bir topluluk yaşamaktadır. Toplam nüfuslarının 100 binin üzerinde olduğu tahmin edilmektedir.

TARİH SAHNESİNDE ALİKANLILAR

Alikan Aşireti’nin kökleri oldukça eskiye dayanmaktadır.

Tarihi kaynaklarda, Van, Hakkâri, Bitlis ve Muş bölgesinde yaşayan Kürt aşiretleri arasında adı geçen Alikanlılar, zamanla Batman, Urfa, Adıyaman, Ağrı, Mardin, Şırnak, Malatya ve Konya gibi bölgelere; ayrıca Suriye, Irak ve İran’a da yayılmışlardır.

Alikanlılar siyasi tarihte de etkili olmuş, bölgede önemli isimler yetiştirmişlerdir:

Birinci TBMM (1920): Türkiye Cumhuriyeti’nin mihenk taşı kabul edilen ilk mecliste, Kadri Bey (Oktay), Siirt milletvekili olarak görev almıştır.
Alikan Aşireti’nin siyasi sahnedeki ilk temsilcisi olarak tarihe geçmiştir.

İmar ve İskân Bakanlığı: Alikanlılardan Mehmet Nebil Oktay, farklı dönemlerde TBMM’de görev yapmış ve İmar ve İskân Bakanı olarak ülke yönetiminde söz sahibi olmuştur.

Diğer TBMM üyeleri: Alikanlılardan ayrıca Aydın Baran ve Ali SUÇİN, farklı dönemlerde Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde milletvekili olarak görev yapmışlardır.

Bazı kaynaklarda Şeyh Said’in de Alikan Aşireti’ne mensup olduğu aktarılmaktadır.

Halk edebiyatında ise Alikanlıların adı destan ve türkülerle yaşamaktadır.

Sîlemane Miste, Îbo Begê Parsînê, Emê Göze, Koçero gibi destanlar, halk arasında dilden dile aktarılmış ve Alikanlı kimliğinin önemli kültürel unsurları haline gelmiştir.

KÜLTÜR VE DAYANIŞMA

Alikanlılar, tarih boyunca dayanışmaya büyük önem vermişlerdir.

Aşiret yapısının getirdiği birliktelik, gerek kırsalda gerekse şehir yaşamında güçlü bir toplumsal bağ kurmalarını sağlamıştır.

Bu birlikteliğin kurumsal bir örneği olarak, 2022 yılında Batman merkezde Alikanlılar Derneği kurulmuştur.

Dernek, özellikle gençlerin girişimiyle kısa sürede aktif hale gelmiş, kültürel faaliyetler, yardımlaşma etkinlikleri ve sosyal projeler düzenlemiştir.

Bugün Orhan ERİM başkanlığında faaliyetlerini sürdürmektedir.

EKONOMİDE VE ŞEHİR HAYATINDA ALİKANLILAR

Geçmişte ağırlıklı olarak tarım ve hayvancılıkla uğraşan Alikanlılar, Cumhuriyet dönemiyle birlikte şehirleşme sürecine katılmışlardır.

Batman’ın il oluşu ve petrol sektörünün gelişmesi, Alikanlıların ekonomik ve sosyal hayatta daha aktif rol almasına zemin hazırlamıştır.

GÜNÜMÜZDE ALİKANLILAR

Ticarette küçük ve orta ölçekli işletmelerden sanayi kuruluşlarına kadar geniş bir alanda faaliyet göstermektedir.

Kamu hizmetlerinde bürokrasi, eğitim, sağlık ve güvenlik kurumlarında görev almaktadır.

Sivil toplumda dernekler, vakıflar ve kültürel oluşumlarda aktif yer almaktadır.

Kırsalda ise tarım ve hayvancılık faaliyetleri kısmen devam etmekte; özellikle tahıl üretimi, bağcılık ve küçükbaş hayvancılık hâlen önemini korumaktadır.

SONUÇ

Alikan Aşireti, köklü tarihi, kültürel zenginliği ve güçlü dayanışma geleneği ile Batman’ın en önemli aşiretlerinden biridir.

Hem köylerde hem şehirlerde yaşayan Alikanlılar, geçmişten aldıkları kültürel mirası geleceğe taşırken, bölgenin ekonomik, kültürel ve sosyal hayatına da değer katmaya devam etmektedir