İnsan, eline güç geçince mi değişir, yoksa içinde sakladığı gerçek yüzünü mü gösterir?
İnsan hayatı boyunca türlü makamlardan, yetkilerden ve imkânlardan geçer. Kimi bir gün yönetici olur, kimi bir kurumda söz sahibi olur, kimi de birkaç insanın sorumluluğunu üstlenir. Hatta bazen sıradan bir vatandaşın bile eline küçük bir yetki, bir ayrıcalık ya da başkaları üzerinde söz söyleme fırsatı geçer. İşte asıl mesele tam da burada başlar. Çünkü insanın karakteri, çoğu zaman güçsüzken değil, güçlüyken belli olur.
Dün birlikte yürüdüğü insanlara bugün yukarıdan bakan, dün kapısını çaldığı kişilere bugün kapısını kapatan, dün bir selamı beklerken bugün selam vermeyi kendine yakıştıramayan insanlar görürüz. Bir makam koltuğuna oturmak, birkaç kişinin amiri olmak ya da birilerinin işini onaylama yetkisine sahip olmak, bazı insanlarda tuhaf bir değişime neden olur. Sanki oturduğu koltukla birlikte boyu uzamış, değeri artmış gibi davranmaya başlar. Oysa değişen insanın değeri değil, elindeki imkândır.
Güç zehirlenmesi dediğimiz şey tam olarak budur. İnsan, sahip olduğu yetkiyi bir sorumluluk olarak görmek yerine başkalarına hükmetme aracı olarak kullanmaya başladığında zehirlenme süreci başlar. Önce ses tonu değişir, sonra hitap şekli, ardından davranışlar… Bir zamanlar karşısındakini dikkatle dinleyen kişi, artık kimsenin sözünü dinlemek istemez. Eleştiriyi saygısızlık, itirazı başkaldırı olarak görür. Etrafında yalnızca kendisine hak veren insanlar görmek ister.
Üstelik bu durum yalnızca büyük makam sahiplerinde görülmez. Bir apartman yöneticisi, bir dernek başkanı, bir iş yerinde ustabaşı, hatta arkadaş grubunda sözü biraz daha fazla dinlenen biri bile aynı yanılgıya düşebilir. İnsan bazen elindeki küçücük yetkiyi öyle büyütür ki kendisini bulunduğu yerin sahibi sanmaya başlar. Bir imza atabilmeyi, bir işi durdurabilmeyi, birinin önüne engel koyabilmeyi güç zanneder. Oysa yetki sahibi olmak, başkalarından üstün olmak değildir.
Daha da acısı, bu değişim çoğu zaman insanın en yakın çevresinde başlar. Dün aynı sofrada oturduğu, aynı dertleri paylaştığı insanlara mesafeli davranmaya başlar. Bir telefon açmayı, bir hatır sormayı, teşekkür etmeyi bile gereksiz görür. İnsanları oldukları gibi değil, kendisine ne kadar fayda sağlayabilecekleri üzerinden değerlendirmeye başlar. İşine yarayanlara yakın, kendisine itiraz edenlere uzak durur.
Oysa makamların da yetkilerin de bir ömrü vardır. Bugün oturduğun koltuk yarın başkasının olabilir. Bugün kapında bekleyen insanlar, yarın senin kapısını çalmanı bekleyebilir. Hayatın en büyük yanılgılarından biri, geçici imkânları kalıcı üstünlük sanmaktır. İnsan bunu unuttuğunda çevresindekileri ezmeye, küçük görmeye ve kendisine hizmet etmek zorundaymış gibi davranmaya başlar.
Belki de bugün toplum olarak en çok ihtiyaç duyduğumuz şey, gücünü göstermek yerine tevazu gösterebilen insanlardır. Makamı ne olursa olsun insanlarla eşit mesafede durabilen, kimseyi küçük görmeyen, elindeki imkânı başkalarını ezmek için değil, onların hayatını kolaylaştırmak için kullanan insanlara ihtiyacımız var. Çünkü tevazu, güçsüzlük değil, insanın kendisine ve sahip olduklarına rağmen haddini bilmesidir. Herkese tepeden bakmak kolaydır; asıl büyüklük, yükseldiğin hâlde insanlarla aynı seviyede kalabilmektir.
Elbette her yönetici böyle değildir. Yetkisini adaletle kullanan, çalışanını dinleyen, kendisinden daha az imkâna sahip olana destek olan insanlar da vardır. Gerçek yöneticilik de biraz budur. İnsanları korkutarak değil, güven vererek yönetmek; makamın arkasına saklanarak değil, sorumluluğun önüne geçerek örnek olmak…
Unutulmamalıdır ki insanları küçülterek büyüdüğünü sananlar, aslında kendi küçüklüklerini ortaya koyarlar. Bir insanın makamı onu saygın yapmaz; davranışları yapar. Ünvanı ona değer katmaz; adaleti, merhameti ve mütevazılığı değerli kılar.
Çünkü güç, insanın eline geçtiğinde değil, başkasının üzerinde kullanma fırsatı bulduğunda sınanır. Asıl mesele yükselmek değil, yükselirken kimseyi ezmemektir. İnsan, koltuğuyla değil, koltuktan kalktığında arkasında bıraktığı güzel izlerle hatırlanmalıdır.
Sağlıcakla kalın…

YORUMLAR